|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
Państwowe Zakłady Inżynierii, w skrócie PZInż, powstały 19 marca 1928 roku, z inicjatywy ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego. Utworzono je w wyniku przekształcenia Centralnych Warsztatów Samochodowych (CWS) oraz włączenia podległych już wcześniej instytucji, takich jak zakłady Ursus. Celem było stworzenie nowoczesnego, państwowego koncernu motoryzacyjno–zbrojeniowego, odpowiedzialnego zarówno za produkcję cywilną, jak i dostawy sprzętu militarnego dla Wojska Polskiego.
Kierownictwo powołało na kluczowe stanowiska postaci z doświadczeniem wojskowym i technicznym – m.in. majora Kazimierza Meyera, który przez około sześć lat przewodził całemu przedsięwzięciu.
Prace zakładów objęły teraz szeregi produktów: od samochodów (np. CWS T‑1), motocykli marki Sokół, aż po zbrojeniowe pojazdy pancerne. Na początku lat 30. pojawiła się licencja Fiata – podpisana w 1931 r. – dzięki której rozpoczęto montaż i późniejszą produkcję popularnego modelu Fiat 508 Balilla. Do września 1939 roku w warszawskich fabrykach powstało około 10 000 sztuk tego pojazdu.
W 1930 roku doszło do fuzji: upadający Ursus został przejęty, co jeszcze bardziej wzmocniło pozycję zakładów jako centrali produkcji wojskowej. W 1933 r. nastąpił dalszy podział struktury koncernu – wyodrębniono m.in. fabrykę ciężarówek Ursus, zakład samochodów osobowych, odlewnie, doki w Modlinie oraz serwis centralny w Warszawie.
PZInż produkował imponująco szeroki zakres sprzętu: od samochodów osobowych, ciężarówek i autobusów, przez ciągniki artyleryjskie (C2P, C4P, C7P), lekkie czołgi 7TP oraz prototypy 10TP, po motocykle Sokół i pojazdy terenowe. Powstawały również silniki lotnicze licencyjne Walter oraz autobusy miejskie – przykładem był model Zawrat produkowany w latach 1936‑1937, który kursował w Warszawie aż do 1949 roku.
Końcówka działalności PZInż przebiegała pod znakiem mobilizacji. Już w czerwcu–lipcu 1939 rozpoczęto przygotowania do produkcji wojennej, planowano ewakuację sprzętu oraz części pracowników na wschód.
Po wybuchu II wojny światowej zakłady zostały najpierw zbombardowane, później skonfiskowane przez Niemców, a na koniec rozmontowane i wywiezione do III Rzeszy, a część inżynierów została zmuszona do pracy na rzecz okupantów
W ramach brutalnych pacyfikacji powstańczej Warszawy teren głównej fabryki na Grochowie został zniszczony – po wojnie nie podjęto odbudowy siedziby PZInż, powstały tam zakłady w innej branży.
Po 1945 roku odradzał się tylko jeden z dawnych oddziałów – fabryka Ursus, która wróciła do produkcji jako duży zakład produkujący ciągniki rolnicze.
Sama zaś historia PZInż pozostała znaczącym epizodem rozwoju polskiego przemysłu – jednym z pierwszych państwowych koncernów motoryzacyjno‑zbrojeniowych, który w trudnym okresie międzywojennym wniósł istotny wkład w rodzime zasoby techniczne, infrastrukturę i zdolności produkcyjne.
Fotografia główna | Narodowe Archiwum Cyfrowe – „Neutralizowanie plam iperytowych przed bramą Państwowych Zakładów Inżynierii przy ul. Terespolskiej 36. W oddali z lewej młyn Michla przy ul. Objazdowej 2”
Dziękujemy za odwiedziny, przeczytanie artykułu i zainteresowanie historią polskich firm oraz rodzimej myśli technicznej. Staramy się w przystępny sposób przypominać o zapomnianych markach, produktach i ludziach, którzy za nimi stoją. Zachęcamy do śledzenia kolejnych materiałów i dzielenia się nimi – każda forma wsparcia pomaga nam rozwijać ten projekt.