|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star” była jednym z najważniejszych powojennych ośrodków polskiej motoryzacji. Ulokowana w Starachowicach, rozwijała się na bazie przedwojennych Zakładów Starachowickich, które już wcześniej wytwarzały elementy dla przemysłu zbrojeniowego i przygotowywały się do produkcji ram samochodowych. W 1948 r., decyzją władz, zakład został przestawiony na produkcję ciężarówek – symboliczny start wyznaczyła prezentacja pięciu prototypów Stara 20 w grudniu 1948 r. w Warszawie.
Produkcja ruszyła w 1949 r. fabrykę opuściło 245 pojazdów, a do 1957 r. wytworzono ponad 50 tys. egzemplarzy Stara 20. Model miał ładowność 3,5 tony i – jak na swoje czasy – prostą konstrukcję, którą stopniowo modernizowano. W 1957 r. zastąpił go Star 21, a w kolejnych latach na linie montażowe trafiły m.in. Star 25 (od 1959 r.) i wojskowy Star 66, później rozwinięty w Stara 660 (produkcja do początku lat 80.).
Na przełomie lat 60. i 70. fabryka wdrażała nową rodzinę ciężarówek. Przejściowe modele Star 28 i 29 (1968 r.) poprzedziły wejście na rynek Stara 200 – konstrukcji, która stała się podstawą oferty przez dwie dekady (produkowany seryjnie od 1976 r.). Równolegle rozwijano odmiany półterenowe i terenowe, w tym Stara 244 (od 1974/75 r.) oraz Stara 266 (od 1973 r.), który stał się symbolem pojazdów wojskowych PRL i filarem eksportu do krajów o wymagających warunkach klimatycznych.
Lata 70. były szczytowym okresem dla przedsiębiorstwa – w 1976 r. wyprodukowano około 26 tys. pojazdów, a zatrudnienie sięgało ponad 20 tys. osób. W 1981 r. z taśmy zjechała 500-tysięczna ciężarówka marki „Star”. Jednocześnie utrzymywanie wysokich planów produkcyjnych przy niedoinwestowaniu parku maszynowego i rozproszonej kooperacji prowadziło do narastania problemów jakościowych i logistycznych, które stały się widoczne jeszcze przed kryzysem początku lat 80.
W połowie lat 80. fabryka podjęła próbę unowocześnienia gamy przez wprowadzenie ciężarówki Star 1142 (produkcja seryjna od 1986 r.), ale schyłek gospodarki centralnie planowanej oraz późniejsza transformacja rynkowa uderzyły w wyniki zakładu. W 1991 r. państwowe przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę akcyjną „Zakłady Starachowickie Star S.A.”, a następnie poddano restrukturyzacji i oddłużeniu. Część udziałów trafiła do inwestorów finansowych i przemysłowych, co utorowało drogę do dalszych zmian własnościowych.
Przełomem było przejęcie marki i części aktywów produkcyjnych przez koncern MAN 17 grudnia 1999 r. Transakcja obejmowała m.in. hale produkcyjne oraz większość załogi związanej z wytwarzaniem ciężarówek. W kolejnych latach w Starachowicach wytwarzano już konstrukcje rozwijane w ramach grupy MAN (m.in. terenowe Star 944 i 1466), co oznaczało schodzenie z produkcji klasycznych modeli „Stara” z poprzednich dekad.
Terenowe Star 266 pozostawały wytwarzane do 2000 r., a nowsze modele „mannowskie” produkowano do połowy pierwszej dekady XXI w. Po 2007 r. ciężarówki marki Star nie były już faktycznie produkowane, a w lutym 2009 r. spółka MAN Star Trucks & Buses zmieniła nazwę na MAN Bus, co w praktyce zamknęło rozdział marki „Star” w nomenklaturze korporacyjnej. Obecnie w Starachowicach MAN skupia się m.in. na wytwarzaniu komponentów autobusowych, a produkcję ciężarówek grupy MAN rozwinięto w innych lokalizacjach w Polsce.
Znaczenie FSC „Star” nie ograniczało się do rynku krajowego. Modele 244 i 266 trafiały na eksport – także poza RWPG – i zdobywały nagrody na krajowych targach. Ciężarówki wykorzystywano w wojsku, rolnictwie, budownictwie i straży pożarnej. Dziedzictwo fabryki jest dziś widoczne w muzealnych ekspozycjach i wciąż licznych pojazdach zachowanych przez kolekcjonerów oraz służby mundurowe.
Patrząc całościowo, historia „Stara” pokazuje typową drogę powojennego, państwowego przemysłu ciężkiego: szybki wzrost napędzany potrzebami odbudowy kraju, późniejszą specjalizację produkcji i wreszcie bolesne dostosowanie do realiów gospodarki rynkowej i późniejszym przejęciem przez branżowego inwestora zagranicznego, najczęściej niemieckiego.
Fotografie | Narodowe Archiwum Cyfrowe
- Star 20 – pierwszy ciężarowy samochód produkcji polskiej.
- Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach.
- Samochody pożarnicze – 2. z lewej Star 20 N-71 – GM 8.
Dziękujemy za odwiedziny, przeczytanie artykułu i zainteresowanie historią polskich firm oraz rodzimej myśli technicznej. Staramy się w przystępny sposób przypominać o zapomnianych markach, produktach i ludziach, którzy za nimi stoją. Zachęcamy do śledzenia kolejnych materiałów i dzielenia się nimi – każda forma wsparcia pomaga nam rozwijać ten projekt.