|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
Fabryka Norblina to jedna z najbardziej znanych nazw w historii przemysłu warszawskiego XIX i XX wieku. Pełna nazwa brzmi Towarzystwo Akcyjne Fabryk Metalowych „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” – przedsiębiorstwo z sektora metalowego, które przez wiele dziesięcioleci działało w Warszawie przy ulicy Żelaznej. Zakład ten odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu platerniczego oraz metalowego na terenach Królestwa Polskiego i stał się jednym z największych takich przedsiębiorstw w regionie przed wybuchem II wojny światowej.
Początki historii firmy sięgają pierwszej połowy XIX wieku. Już w 1820 roku Aleksander Jan Konstanty Norblin, syn znanego artysty Jana Piotra Norblina, wraz ze wspólnikiem założył w Warszawie zakład brązowniczy pod nazwą „Norblin i Spółka”. Początkowo pracownia zajmowała się produkcją wyrobów z brązu i plateru – między innymi świeczników, waz oraz ozdób stołowych. Zakład zdobywał uznanie zarówno lokalnie, jak i w Cesarstwie Rosyjskim, a jego wyroby były nagradzane medalami i oferowane na szerokim rynku.
W drugiej połowie XIX wieku nastąpiły istotne zmiany organizacyjne, które przyczyniły się do rozwoju firmy. W 1865 roku Ludwik Norblin, wraz z siostrą Albertyną i jej mężem Teodorem Wernerem – złotnikiem – przejął fabrykę wyrobów metalowych, łącząc doświadczenia rodzinnej firmy Norblinów z warsztatem Wernera. Produkcja rozszerzyła się, a zakłady stopniowo modernizowano. Ważnym momentem był rok 1882, gdy spółka Norblina i Wernera wykupiła większy zakład platerniczy prowadzone przez braci Buch, znany wcześniej na rynku warszawskim. Dzięki temu firma zyskała rozbudowane moce produkcyjne oraz prawo do używania znaku firmowego Braci Buch.
Kolejnym etapem było utworzenie w 1893 roku Towarzystwa Akcyjnego Fabryk Metalowych „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” z siedzibą przy ul. Żelaznej 49/53 w Warszawie. Kapitał zakładowy spółki i znaczne inwestycje w rozwój parków maszynowych oraz modernizację produkcji uczyniły z Norblina jedną z największych i najbardziej nowoczesnych fabryk metalowych w Królestwie Polskim. W zakładzie powstały m.in. walcownia blach, druciarnia, rurownia i odlewnia, a przedsiębiorstwo zatrudniało setki pracowników. Produkcja obejmowała szeroki asortyment wyrobów metalowych – od naczyń i sztućców po elementy techniczne i galanterię metalową.
W pierwszych dekadach XX wieku firma kontynuowała rozwój i modernizację, a jej produkty trafiały na rynki zarówno krajowe, jak i zagraniczne. Przed wybuchem I wojny światowej Norblin był zaliczany do grupy największych firm branży metalowej w Królestwie Polskim. Jednak ciężkie lata wojenne i późniejsze konflikty XX wieku odcisnęły poważne piętno na działalności przedsiębiorstwa.
Po zakończeniu II wojny światowej fabryka, mimo znacznych zniszczeń, została prowizorycznie odbudowana i wznowiła działalność. W 1948 roku zakład został znacjonalizowany i funkcjonował pod nazwą Walcownia Metali „Warszawa”. Przez kolejne dekady wytwarzano tam m.in. drut wykorzystywany w kolejnictwie oraz inne wyroby metalowe. W latach 1975–1982 zaczęto budowę nowego zakładu przy ul. Palisadowej, a działalność produkcyjna na terenie historycznym przy Żelaznej ostatecznie wygasła.
W 1982 roku zakłady przy ul. Żelaznej 49/53 przestały pełnić funkcję zakładu przemysłowego i przekształcono je częściowo w przestrzeń muzealną oraz kulturalną, m.in. mieszcząc oddziały Muzeum Techniki i Muzeum Drukarstwa. W kolejnych latach kompleks popadł w częściowe zaniedbanie, ale pozostawał świadectwem bogatej historii przemysłu warszawskiego.
Na początku XXI wieku przedsiębiorstwo noszące nazwę Norblin S.A. zbankrutowało, a teren fabryczny został sprzedany inwestorom. Rozpoczęta w 2008 roku rewitalizacja przemieniła dawny kompleks przemysłowy w nowoczesną część miasta, gdzie odrestaurowano zabytkowe hale i budynki. Obecnie obszar znany jest jako Fabryka Norblina – przestrzeń z biurami, sklepami, restauracjami, kawiarniami oraz muzeum upamiętniającym przemysłową przeszłość miejsca.
Dziś dawna fabryka, choć już nie pełni roli zakładu produkcyjnego, stanowi ważny element dziedzictwa Warszawy. Muzeum Fabryki Norblina na terenie kompleksu prezentuje historię miejsca, oryginalne maszyny, kolekcję wyrobów i opowieści o ludziach związanych z zakładem. Pozostaje to wartością zarówno historyczną, jak i edukacyjną, przybliżając kolejnym pokoleniom dzieje przemysłu i życia społecznego stolicy.
Fotografia główna | Narodowe Archiwum Cyfrowe
- Spółka Akcyjna Fabryk Metalowych – Fabryka „Norblin, Bracia Buch i T. Werner” w Głownie.
- Ul. Żelazna – widok od strony ul. Prostej w kierunku ul. Grzybowskiej. Z lewej Walcownia Metali „Warszawa” (d. Norblin, bracia Buch i T. Werner).
Dziękujemy za odwiedziny, przeczytanie artykułu i zainteresowanie historią polskich firm oraz rodzimej myśli technicznej. Staramy się w przystępny sposób przypominać o zapomnianych markach, produktach i ludziach, którzy za nimi stoją. Zachęcamy do śledzenia kolejnych materiałów i dzielenia się nimi – każda forma wsparcia pomaga nam rozwijać ten projekt.