|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
Tadeusz Tański był polskim inżynierem mechanicznym, konstruktorem samochodów i wynalazcą, który odegrał ważną rolę w rozwoju techniki motoryzacyjnej w II Rzeczypospolitej. Urodził się 11 marca 1892 roku w Moskwie, ale jego rodzina pochodziła z Janowa Podlaskiego. Był synem Czesława Tańskiego, jednego z pionierów polskiego lotnictwa i konstruktora pierwszego szybowca w Polsce, oraz Marianny z Jakubowskich. W młodości Tański działał także w polskim ruchu niepodległościowym.
Po ukończeniu Szkoły Handlowej Zgromadzenia Kupców w Warszawie w 1909 roku wyjechał do Paryża, gdzie studiował inżynierię na École supérieure d’électricité. Podczas studiów zajmował się m.in. konstruowaniem silników lotniczych, a po ich ukończeniu pozostał we Francji jako asystent profesora i pracował zawodowo dla kilku tamtejszych firm, w tym Renault oraz L. Bordon, a także brytyjskiej firmy Armstrong-Whitworth. Już w trakcie I wojny światowej zaprojektował między innymi największy wówczas 12-cylindrowy silnik lotniczy o mocy 520 KM dla wodnopłatowców oraz później silnik gwiazdowy do napędu lekkich samolotów.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Tański wrócił do kraju i w 1919 roku rozpoczął pracę w Sekcji Samochodowej Ministerstwa Spraw Wojskowych (w ramach Głównego Urzędu Zaopatrzenia Armii). W czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku zaprojektował i zbudował na podwoziu Forda T pierwszy polski samochód pancerny, oznaczony jako Ford FT-B. Pojazdy te, wyprodukowane w kilkunastu egzemplarzach, zostały wykorzystane w działaniach wojennych.
Po zakończeniu walk Tański krótko pracował przy konstrukcji traktorów i ciężarówek, a od 1922 roku był związany z Centralnymi Warsztatami Samochodowymi (CWS) w Warszawie, do których został zaproszony przez dyrektora Kazimierza Meyera. W CWS zaprojektował kilka samochodów całkowicie polskiej konstrukcji, z których najważniejszym był model CWS T-1 – pierwszy seryjnie produkowany samochód osobowy w Polsce. Projekt obejmował zarówno silnik, jak i cały pojazd, który wyróżniał się m.in. możliwością montażu i demontażu przy użyciu jednego klucza. Produkcja CWS T-1 ruszyła w 1928 roku i trwała do 1931 roku; w tym czasie powstało około 800 egzemplarzy kupionych głównie przez wojsko i administrację państwową. W ramach umowy licencyjnej z włoską firmą Fiat produkcję zakończono, a zakład podjął wytwarzanie samochodów włoskich.
Mimo sukcesów konstrukcyjnych Tański często miał trudności ze znalezieniem stałego zatrudnienia, co przypisuje się jego nie zawsze łatwemu charakterowi. Utrzymywał się z krótkoterminowych zleceń i udziału w konkursach na opracowanie różnych urządzeń technicznych. Przykładowo zaprojektował silnik z jednym rodzajem śrub i nakrętek, który w konkursie wytrzymał znacznie dłużej niż konstrukcja konkurencyjnej firmy Douglas.
Po wybuchu II wojny światowej i klęsce Polski we wrześniu 1939 roku Tański zaangażował się w działalność konspiracyjną przeciwko okupantowi niemieckiemu. 3 lipca 1940 roku został aresztowany przez Niemców w ramach tzw. akcji AB, mającej na celu eliminację polskiej inteligencji. Najpierw więziony był w Pawiaku w Warszawie, a następnie przewieziono go do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Tam, po odmowie współpracy z Niemcami, został zamordowany 23 marca 1941 roku.
Tadeusz Tański pozostawił po sobie dorobek techniczny i historyczne znaczenie jako autor pierwszych polskich konstrukcji motoryzacyjnych, zarówno cywilnych, jak i wojskowych. Jego nazwisko upamiętniono m.in. w nazwach kilku szkół technicznych w Polsce.
Fotografia | Narodowe Archiwum Cyfrowe
- Inżynier Tadeusz Tański, główny konstruktor Centralnych Warsztatów Samochodowych – portret z silnikiem spalinowym w rękach.
- Prezes Automobilklubu Polskiego hrabia Karol Raczyński dekoruje samochód CWS T-1.
Dziękujemy za odwiedziny, przeczytanie artykułu i zainteresowanie historią polskich firm oraz rodzimej myśli technicznej. Staramy się w przystępny sposób przypominać o zapomnianych markach, produktach i ludziach, którzy za nimi stoją. Zachęcamy do śledzenia kolejnych materiałów i dzielenia się nimi – każda forma wsparcia pomaga nam rozwijać ten projekt.