|
Getting your Trinity Audio player ready…
|
Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS) zostały utworzone tuż po I wojnie światowej przez Ministerstwo Spraw Wojskowych na bazie niemieckich warsztatów naprawczych „Zentrale Automobilwerkstatte” w Warszawie – ul. Terespolskiej (dziś Chodakowska), działały one w budynkach fabryki armatury gazowej i pras fabryki „Schäffer i Budenberg”. Początkowo przedsiębiorstwo pełniło przede wszystkim funkcję serwisu wojskowych pojazdów – naprawiano samochody osobowe, ciężarowe, pancerne oraz czołgi Renault FT, co w szczytowym okresie umożliwiało remont ok. 200 pojazdów miesięcznie.
Równolegle z działalnością serwisową, CWS rozwijało własne konstrukcje. Już w 1920 roku inż. Tadeusz Tański zaprojektował pierwszy samochód pancerny FT‑B, a w latach 1922–1924 powstał prototyp pierwszego osobowego pojazdu z własnym silnikiem – CWS T‑1. Model ten, wyjątkowy z uwagi na możliwość całkowitego demontażu za pomocą jednego klucza, trafił do seryjnej produkcji od 1927 roku – według różnych źródeł powstało od 500 do około 800 egzemplarzy w wersjach torpedo, kareta, berlina, pick-up i van.
W latach 20. działalność CWS rozwijała się dynamicznie: oprócz aut pancernych i osobowych, zakłady produkowały nadwozia ciężarówek, autobusów (na licencji firmy Saurer), silniki dwucylindrowe do agregatów i motocykle – m.in. serię Sokół (CWS M‑55), a później model M‑III, który był ciężki i drogi, lecz niezawodny i przystosowany do warunków wojskowych. W 1926 roku CWS zatrudniało ponad 1000 osób, organizując pracę w działach mechanicznych, kuźni, nadwoziowni, ślusarni, laboratorium i innych.
W 1928 roku CWS – po częściowej nacjonalizacji oraz połączeniu z Centralnymi Warsztatami Łączności i Saperskimi – przekształcono w Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż). Produkcja samochodów osobowych zakończyła się w 1931–32, a marka „CWS” pozostała dla motocykli aż do wybuchu II wojny światowej. PZInż pozyskał licencję Fiata na model Polski Fiat 508 i skoncentrował się na produkcji licencyjnej.
Centralne Warsztaty Samochodowe odegrały bardzo istotną rolę w rozwoju międzywojennej polskiej motoryzacji jako pionier rodzimych konstrukcji samochodowych i motocyklowych. To właśnie tu powstał pierwszy polski seryjny samochód – CWS T‑1, a także motocykle – Sokół – które zasiliły rynek cywilny i polskie siły zbrojne, co przyczyniło się do rozwoju techniki i inżynierii w odrodzonej Polsce.
Obie fotografie | Narodowe Archiwum Cyfrowe
Dziękujemy za odwiedziny, przeczytanie artykułu i zainteresowanie historią polskich firm oraz rodzimej myśli technicznej. Staramy się w przystępny sposób przypominać o zapomnianych markach, produktach i ludziach, którzy za nimi stoją. Zachęcamy do śledzenia kolejnych materiałów i dzielenia się nimi – każda forma wsparcia pomaga nam rozwijać ten projekt.